• قلات شیراز کجاست؟

در میان کوه‌های سربه‌فلک کشیده اطراف شیراز، روستایی کوچک اما رویایی نشسته که بسیاری از مسافران از وجودش بی‌خبرند. قلات، مرواریدی پنهان در دل طبیعت فارس است که با معماری پلکانی‌اش، چشمه‌های زلال و آبشار خروشانش، هر بیننده‌ای را مسحور خود می‌کند. وقتی پای در کوچه‌های سنگفرش این روستا می‌گذاری، انگار به سفری در زمان رفته‌ای؛ جایی که زندگی هنوز ریتم آرام خودش را دارد و طبیعت و انسان در هماهنگی کامل کنار هم نفس می‌کشند. این روستای تاریخی با قدمتی چند هزار ساله، گنجینه‌ای از فرهنگ و تمدن کهن ایرانی را در خود جای داده و چشم هر گردشگری را به زیبایی‌های بی‌بدیلش خیره می‌کند.

• موقعیت جغرافیایی قلات شیراز

قلات در فاصله حدود ۳۶ کیلومتری شمال غربی شیراز در استان فارس واقع شده است. این روستای زیبا در دامنه‌های کوه بمو قرار گرفته و در مسیر جاده شیراز به سپیدان دسترسی به آن امکان‌پذیر است. ارتفاع این روستا از سطح دریا حدود ۱۸۰۰ متر است که همین موضوع باعث شده آب و هوایی خنک‌تر نسبت به شیراز داشته باشد.

برای رسیدن به قلات، باید از شیراز به سمت شمال غربی حرکت کنید و پس از عبور از دروازه قرآن و طی مسیر گردنه‌های پرپیچ و خم، به سمت کمربندی سپیدان بروید. حدود ۲۴ کیلومتر بعد از دروازه قرآن، تابلوی راهنمای قلات را خواهید دید که شما را به سمت این روستا هدایت می‌کند. جاده دسترسی به قلات آسفالت است و رانندگی در آن مشکل خاصی ندارد، اما پیچ‌های تند جاده کمی دقت بیشتر می‌طلبد.

بر اساس آخرین آمار رسمی، روستای قلات حدود ۸۰۰ نفر جمعیت دارد که در بافت قدیمی و خانه‌های سنگی پلکانی زندگی می‌کنند. این روستا از نظر تقسیمات کشوری، جزو بخش مرکزی شهرستان شیراز محسوب می‌شود.

راهنمای سفر به شیراز | چرا باید به این شهر زیبا سفر کنیم؟

• تاریخچه و پیشینه روستای قلات

تاریخ این روستای کهن به دوران ساسانیان برمی‌گردد. بر اساس مستندات تاریخی و کاوش‌های باستان‌شناسی، قدمت قلات به بیش از ۲۰۰۰ سال می‌رسد. نام "قلات" از واژه "قلعه" گرفته شده که به معنای مکانی مرتفع و محصور است. در گذشته، این روستا به دلیل موقعیت استراتژیک و سخت‌گذر بودنش، پناهگاهی امن برای مردم منطقه در برابر هجوم دشمنان بوده است.

طبق گزارش سازمان میراث فرهنگی استان فارس، بناهای تاریخی متعددی در قلات وجود دارد که قدمت برخی از آن‌ها به دوره زندیه و قاجار می‌رسد. خانه‌های سنگی و پلکانی روستا که با معماری منحصر‌به‌فرد و هماهنگ با طبیعت ساخته شده‌اند، نشان از هنر و ذوق بالای معماران قدیمی این دیار دارد.

در دوره زندیه، قلات اهمیت ویژه‌ای داشته و کریم‌خان زند به این روستا توجه خاصی نشان داده است. در دوره قاجار نیز بناهای متعددی در این روستا ساخته شده که هنوز پابرجا هستند. روستای قلات در سال ۱۳۸۷ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

• جاذبه‌های گردشگری قلات شیراز

از جاذبه‌های گردشگری قلات شیراز میتوان به موارد زیر اشاره کرد:

آبشار قلات

یکی از زیباترین جاذبه‌های طبیعی قلات، آبشار دیدنی آن است که از دل صخره‌ها جاری می‌شود. ارتفاع این آبشار حدود ۱۵ متر است و آب آن از چشمه‌های بالادست تأمین می‌شود. این آبشار به‌ویژه در فصل بهار و اوایل تابستان که پرآب است، منظره‌ای چشم‌نواز خلق می‌کند. صدای دلنشین آب و هوای خنک اطراف آبشار، لحظاتی آرامش‌بخش را برای گردشگران رقم می‌زند.

بر اساس گزارش‌های اداره محیط زیست استان فارس، اکوسیستم اطراف آبشار قلات، زیستگاه گونه‌های متنوعی از گیاهان و جانوران است. پوشش گیاهی غنی شامل درختان بلوط، بادام کوهی، گون و انواع گیاهان دارویی در اطراف آبشار دیده می‌شود.

کاخ و حمام قلات

کاخ قلات یکی از بناهای تاریخی این روستاست که مربوط به دوره قاجار می‌شود. این بنا با وسعت حدود ۸۰۰ متر مربع، دارای حیاط مرکزی، ایوان‌های ستون‌دار و اتاق‌های متعدد است. سقف‌های گنبدی و تزئینات گچ‌بری شده از ویژگی‌های معماری این کاخ است که با معماری زیبا و منحصر‌به‌فرد خود، توجه بسیاری از گردشگران را جلب می‌کند.

حمام تاریخی قلات نیز از دیگر آثار دیدنی این روستاست که با قدمتی بیش از ۲۰۰ سال، سبک معماری سنتی ایرانی را به نمایش می‌گذارد. این حمام شامل بخش‌های مختلف سربینه، گرم‌خانه و خزینه است و تزئینات کاشی‌کاری آن هنوز پابرجاست. طبق گزارش سازمان میراث فرهنگی، این حمام در سال ۱۳۸۰ مرمت شده و امروزه به عنوان موزه مردم‌شناسی مورد بازدید گردشگران قرار می‌گیرد.

معماری پلکانی روستا

شاید بتوان گفت مهم‌ترین ویژگی قلات، بافت معماری پلکانی آن است. خانه‌های سنگی که روی هم قرار گرفته‌اند، چشم‌انداز بی‌نظیری ایجاد کرده‌اند. این سبک معماری که با توجه به شیب زمین طراحی شده، به‌گونه‌ای است که حیاط هر خانه، پشت بام خانه پایین‌تر محسوب می‌شود.

طبق مطالعات دانشکده معماری دانشگاه شیراز، این نوع معماری نمونه بارزی از هماهنگی معماری با طبیعت است. مصالح به کار رفته در ساخت خانه‌ها عمدتاً سنگ، چوب و گل است که از محیط طبیعی اطراف تأمین می‌شده است. سقف‌های گنبدی و طاق‌های هلالی، از ویژگی‌های شاخص معماری این خانه‌هاست که با اقلیم منطقه سازگاری کامل دارد.

چشمه‌های آب معدنی

اطراف روستای قلات، چشمه‌های آب معدنی متعددی وجود دارد که خواص درمانی دارند. بر اساس تحقیقات دانشکده داروسازی دانشگاه علوم پزشکی شیراز، آب این چشمه‌ها سرشار از املاح معدنی مانند کلسیم، منیزیم و آهن است و بسیاری از مردم محلی و گردشگران از آن برای درمان برخی بیماری‌های پوستی و روماتیسمی استفاده می‌کنند.

چشمه‌های "گل‌گلی" و "آب‌گرم" از معروف‌ترین چشمه‌های قلات هستند که در فاصله کمی از روستا قرار دارند. دمای آب چشمه آب‌گرم حدود ۴۰ درجه سانتی‌گراد است که در فصل‌های سرد سال، مورد استقبال گردشگران قرار می‌گیرد.

مسجد جامع قلات

مسجد جامع قلات یکی دیگر از آثار تاریخی این روستاست که قدمت آن به دوره صفویه می‌رسد. این مسجد با معماری ساده اما زیبا، دارای شبستان، حیاط مرکزی و مناره‌ای کوتاه است. محراب گچ‌بری شده و منبر چوبی قدیمی از ویژگی‌های شاخص این مسجد است. طبق اسناد موجود در اداره اوقاف شیراز، این مسجد در دوره‌های مختلف تاریخی مرمت شده و همچنان محل عبادت اهالی روستاست.

آسیاب‌های آبی

آسیاب‌های آبی قلات از دیگر جاذبه‌های تاریخی این روستاست که نشان از شیوه زندگی و کسب و کار مردم در گذشته دارد. این آسیاب‌ها که با استفاده از نیروی آب رودخانه کار می‌کردند، برای آرد کردن گندم و جو مورد استفاده قرار می‌گرفتند. برخی از این آسیاب‌ها هنوز پابرجا هستند و گردشگران می‌توانند از نزدیک با نحوه کارکرد آن‌ها آشنا شوند.

17جاهای دیدنی شیراز که هرگز باور نمی‌کنید وجود دارند!

• بهترین زمان سفر به قلات شیراز

قلات شیراز در هر فصلی زیبایی‌های خاص خود را دارد، اما بهترین زمان برای بازدید از این روستا، فصل بهار و اوایل تابستان است. در این زمان، آب و هوای معتدل و مطبوع، همراه با طبیعت سرسبز و پر آبی آبشار و چشمه‌ها، تجربه‌ای دلنشین برای گردشگران رقم می‌زند.

بر اساس آمار اداره هواشناسی استان فارس، میانگین دمای هوا در قلات در فصل بهار بین ۱۵ تا ۲۵ درجه سانتی‌گراد است که برای گشت و گذار بسیار مناسب است. در فصل تابستان، با وجود گرمای شیراز، دمای هوا در قلات به دلیل ارتفاع زیاد، معتدل و حدود ۵ تا ۱۰ درجه خنک‌تر از شیراز است.

در فصل پاییز نیز با تغییر رنگ برگ درختان، چشم‌انداز رنگارنگی در قلات ایجاد می‌شود که برای عکاسان و طبیعت‌گردان بسیار جذاب است. زمستان‌های قلات سرد و گاهی برفی است و اگرچه مناظر زمستانی روستا بسیار زیباست، اما دمای هوا گاهی به زیر صفر می‌رسد و دسترسی به آن در روزهای برفی کمی دشوار می‌شود.

• آداب و رسوم مردم قلات

مردم قلات، آداب و رسوم کهن خود را حفظ کرده‌اند. زبان مردم این روستا فارسی با لهجه شیرین شیرازی است. مهمان‌نوازی از ویژگی‌های بارز اهالی قلات است و گردشگران همیشه با روی باز پذیرفته می‌شوند.

یکی از مراسم سنتی مهم در قلات، جشن نوروز است که با آیین‌های خاصی مانند خانه‌تکانی، سفره هفت‌سین، دید و بازدید و پخت غذاهای سنتی همراه است. طبق گزارش‌های پژوهشگران مردم‌شناسی، مراسم "نوروزخوانی" در قلات هنوز زنده است که طی آن، گروهی از جوانان روستا با خواندن اشعار محلی، فرارسیدن بهار را نوید می‌دهند.

مراسم محلی دیگری مانند شب یلدا و چهارشنبه‌سوری نیز در این روستا با شکوه خاصی برگزار می‌شود. در شب یلدا، اهالی روستا دور هم جمع می‌شوند و با خوردن آجیل، هندوانه و انار و خواندن اشعار حافظ، شب طولانی زمستان را جشن می‌گیرند.

یکی دیگر از آیین‌های کهن قلات، مراسم "باران‌خواهی" است که در زمان خشکسالی برگزار می‌شود. در این مراسم، اهالی روستا با دعا و نیایش و اجرای آیین‌های خاص، از خداوند طلب باران می‌کنند.

• صنایع دستی و سوغات قلات

هنرهای دستی در قلات رواج دارد و زنان روستا در بافت قالی، گلیم و جاجیم مهارت دارند. بر اساس پژوهش‌های انجام شده توسط اداره میراث فرهنگی استان فارس، نقش‌های به کار رفته در قالی‌های قلات، برگرفته از طبیعت اطراف روستا مانند کوه، آبشار و گیاهان محلی است. این صنایع دستی که با نقش‌های سنتی و رنگ‌های طبیعی تولید می‌شوند، از سوغات ارزشمند قلات هستند.

سبدبافی با چوب و ترکه درختان نیز از دیگر صنایع دستی رایج در قلات است. این سبدها که به "زنبیل" معروف هستند، برای حمل محصولات کشاورزی و میوه استفاده می‌شوند.

علاوه بر صنایع دستی، محصولات کشاورزی و باغی مانند گردو، بادام، انجیر خشک و عسل طبیعی از دیگر سوغات این روستا به شمار می‌روند که با کیفیت عالی تولید می‌شوند. عسل قلات به دلیل تنوع گیاهان دارویی منطقه، طعم و خواص ویژه‌ای دارد و از شهرت زیادی برخوردار است.

• اقامت و پذیرایی در قلات

در سال‌های اخیر با افزایش گردشگران، امکانات اقامتی در قلات نیز گسترش یافته است. طبق آمار اداره میراث فرهنگی استان فارس، در حال حاضر بیش از ۱۰ اقامتگاه بوم‌گردی در قلات فعال هستند که در خانه‌های قدیمی بازسازی شده‌اند و فرصت تجربه زندگی سنتی را برای گردشگران فراهم می‌کنند. این اقامتگاه‌ها ضمن حفظ اصالت معماری، امکانات رفاهی لازم مانند سرویس بهداشتی مجزا، آب گرم، اینترنت و وسایل گرمایشی و سرمایشی را نیز دارند.

ظرفیت اقامتگاه‌های بوم‌گردی قلات متفاوت است و از ۱۰ تا ۴۰ نفر را می‌تواند پذیرش کند. قیمت اقامت در این اقامتگاه‌ها نسبت به هتل‌های شیراز مناسب‌تر است و معمولاً شامل صبحانه سنتی نیز می‌شود.

رستوران‌ها و سفره‌خانه‌های سنتی قلات، غذاهای محلی فارس مانند کلم پلو، آش سبزی، کوفته، شیرازی پلو و انواع آش‌ها را با طعمی بی‌نظیر به گردشگران ارائه می‌دهند. این غذاها عمدتاً با مواد اولیه تازه و ارگانیک که در خود روستا تولید می‌شود، طبخ می‌شوند.

• دسترسی به امکانات رفاهی در قلات

با وجود روستایی بودن قلات، امکانات رفاهی نسبتاً خوبی در آن وجود دارد. این روستا دارای آب لوله‌کشی، برق، گاز و تلفن است. پوشش شبکه تلفن همراه و اینترنت نیز در اکثر نقاط روستا برقرار است.

در روستای قلات، مرکز بهداشت، داروخانه، نانوایی و چند فروشگاه مواد غذایی وجود دارد که نیازهای اولیه گردشگران را تأمین می‌کند. همچنین جایگاه سوخت در مسیر منتهی به روستا قرار دارد که دسترسی به سوخت را آسان می‌کند.

• نکات ضروری برای سفر به قلات

برای سفر به قلات چند نکته را باید در نظر داشته باشید:

• برای بازدید از آبشار و گشت در روستا، کفش مناسب پیاده‌روی همراه داشته باشید.
• در فصل‌های گرم سال، کرم ضدآفتاب، کلاه و عینک آفتابی فراموش نشود.
• احترام به فرهنگ و آداب محلی و رعایت حجاب برای بانوان ضروری است.
• از ریختن زباله در طبیعت خودداری کنید و در حفظ محیط زیست روستا کوشا باشید.
• قبل از عکاسی از افراد محلی، از آن‌ها اجازه بگیرید.
• در فصل زمستان، زنجیر چرخ و وسایل گرم همراه داشته باشید.
• بهتر است آب آشامیدنی همراه خود داشته باشید، هرچند آب لوله‌کشی روستا نیز قابل استفاده است.
• برای اقامت، حتماً از قبل رزرو انجام دهید، به‌ویژه در روزهای تعطیل و فصل‌های پر گردشگر.

بهترین زمان سفر به شیراز | چه زمانی شیراز دیدنی‌تر از همیشه است؟

• فعالیت‌های تفریحی در قلات

علاوه بر بازدید از جاذبه‌های تاریخی و طبیعی، فعالیت‌های تفریحی متنوعی را می‌توان در قلات انجام داد:

• نتیجه‌ گیری

اگر از خود می‌پرسید قلات شیراز کجاست، باید بدانید که این روستا یکی از گنجینه‌های پنهان استان فارس است؛ جایی که طبیعت بکر، معماری سنتی و آثار تاریخی ارزشمند در کنار هم، مقصدی منحصربه‌فرد برای عاشقان طبیعت و تاریخ فراهم کرده‌اند. آمار بازدید بیش از ۵۰ هزار گردشگر در سال، اهمیت قلات را در صنعت گردشگری منطقه نشان می‌دهد و با توسعه زیرساخت‌ها، این رقم رو به افزایش است. حفظ بافت سنتی و ثبت ملی روستا نیز تضمینی برای تداوم اصالت و زیبایی آن است. بدون شک، سفر به قلات شیراز تجربه‌ای فراموش‌نشدنی از آرامش، زیبایی و فرهنگ ایرانی خواهد بود.

اگر به دنبال بهترین اقامتگاه بومگردی در شیراز و همچنین یک اقامتگاه راحت، شیک و با امکانات کامل در شیراز هستید، شیراز هوم انتخابی ایده‌آل است. شیراز هوم مجموعه‌ای از اقامتگاه‌های لوکس و به‌روز را در نقاط مختلف شهر ارائه می‌دهد و تجربه‌ای دلپذیر از مهمان‌نوازی شیرازی را برای شما به ارمغان می‌آورد. با مراجعه به سایت شیراز هوم می‌توانید بر اساس محل، امکانات، ظرفیت و بودجه خود، اقامتگاه دلخواه‌تان را به‌راحتی رزرو کنید. تیم پشتیبانی حرفه‌ای این مجموعه نیز همواره آماده‌ی پاسخگویی به شماست تا اقامتی بی‌دغدغه و خاطره‌انگیز داشته باشید